IX wiek

W IX w.obserwuje się pewną skłonność do łamania i zaostrzania kształtów liter. Być może pod wpływem pisma anglo-saskiego wytwarza się tam już pismo o ostrzejszych formach. Ta tendencja do zaostrzania i łamania okrągłych części liter występuje także w rękopisach z IX w. pisanych minuskułą romańską w Północnej Francji. "Gotyckość" objęła minuskułę (formę kaligraficzną i kursywę) oraz  majuskułę.
Kaligraficzna minuskuła gotycka nacechowana jest skłonnością
do przewagi pionu nad poziomem przy równoczesnym zwężaniu form literackich,
do tworzenia ostrych łuków i ostrych kątów, a w związku z tym do łamania linii prostych  trzonków i lasek.
Litery gotyckie mają więc przewagę wysokości nad szerokością i są ze sobą ściślej złączone. Cechy te wyłonione już w XI w. w płn. Francji osiągają zdecydowane formy i szczyt rozwoju w XIII w.W XIV, XV w. pismo to staje się już mniej staranne, o mniej regularnych kształtach, przeładowane ligaturami i skrótami.Wytwarza się przy tym mnogość regionalnych i prowincjonalnych odmian. Wśród typów tego pisma kaligraficznego można wyodrębnić teksturę, rotundę i bastardę.

Kursywa gotycka
Majuskuła gotycka
Pismo dyplomatyczne-kuriała papieska i świecka
Pismo humanistyczne


BIBLIOGRAFIA
W. Semkowicz, Paleografia łacińska, Kraków 2011, wyd.III